مطالعات ,بازار, ایرانی

فهرست مطالب
عنوان    صفحه
فصل اول
بازار ایرانی     
سازماندهی به صورت مجموعه ای     
شهر سر پوشیده     
منظره های سرپوشیده     
ساختار ارگانیک     
فصل دوم
تاریخچه احداث مراکز خرید     
خوش منظره     
مدنی     
شهر سبز     
شهر     
موخره     
فصل سوم
طراحی ، ساخت، مدیریت پاساژ در ایران     
نقش شهرداری در ایران     
پیش نیاز های اصولی طرح یک پاساژ موفق     
فصل چهارم
مراکز تجاری     
سیر تحولی     
در ایران     
فصل پنجم
طراحی و ساخت مراکز خرید     
بررسی اقتصادی و تحلیل بازار     
انتخاب مکان     
طرح ریزی اجمالی     
طراحی کلی و معیارهای طرح ریزی     
یک پارچگی با محیط اجتماعی     
هرج و مرج در مقابل نظم     
مالها     
تسهیلات رفاهی     
نورپردازی و مصالح     
خدمات رسانی     
تونل خدمات زیر زمینی     
پارکینگ و ترافیک     
تأسیسات     
انواع مراکز خرید     
فصل ششم
اقلیم     
 
فصل اول
بازار ایرانی
 
بازار، به گونه ای که می شناسیم و در شهرهایی از قبیل اصفهان، تبریز، کاشان و کرمان می بینیم، ساختاری ویژه ی این سرزمین است و شکل آن طی هزاران سال تکامل تدریجی قوا یافته است. شهرهای دوره ی اسلامی ساختاری مشخص داشتند، در قلب شهر مراکز مهم حکومتی و مذهبی قرار داشته اند و بازار همچون شریانی بزرگ دروازه ی مهم شهر را به مرکز متصل می کرده است. در اطراف بازار و متصل به آن عملکردهای عمومی و مهم شهر قرار داشتند. زندگی اجتماعی شهر نیز درون بازار جریان می یافته است. داد و ستد، فعالیت تولیدی، مراسم مذهبی، اعلام احکام جدید، معاشرت و بسیاری  از اتفاقات مهم شهری در بازار اتفاق می افتاده است. نظام بازار، که صاحبان حرف و اصناف، حکمران و مأموران حکومتی تعریف می کردند، فعالیتهای پیچیده ی درون بازار و ساختار فیزیکی آن را تعریف می کرده است.
عموما در بازارها کاربریهای متجانس (از قبیل صرافی، طلافروشی، آینه و شمعدان فروشی) در کنار هم قرار می گرفتند؛ همچنین مغازه های کالاهای گران در مناطق مرکزی تر و محلهای تولید داد و ستد کالاهای کم ارزش تر و حجیم تر در مناطق حاشیه ای و غیر مرکزی سازماندهی می شده اند.
وسعت، چند عملکردی بودن، توأم کردن خرید با استراحت، تفریح، اقامت مموقت، فعالیتهای اداری، صرف غذا، نمایش و حتی ورزش از یک طرف و ویژگیهای فضایی نظیر پیوستگی فضایی، سرپوشیده بودن، توجه به معماری، تزئین و نورپردازی از طرف دیگر، مجموعه عواملی هستند که مراکز بزرگ تجاری امروز را به بازارهای قدیمی شبیه می سازند. گذشته از نحوه ی خاص سازماندهی فضایی و سبک معماری، که طبیعتا متفاوت با امروز بوده است، آنچه بازار ایرانی را متمایز می سازد، فضای جادویی آن، تنوع رنگها، عطرها، نورپردازی و دیگر عناصر غیر مادی است که روح فضا و مکان را تشکیل می دهند. بازار ایرانی دارای چند ویژگی بنیادی است که از نظر بررسی کالبدی شکل بازار حائز اهمیت است.
1.1. سازماندهی به صورت مجموعه ای
عناصر بازار، اعم از حجره ها، کاروانسراها، تیمچه ها و غیره، آن چنان در هم تنیده اند که درک مستقل آنها به لحاظ فضایی و عملکردی امکان پذیر نیست. هر بازار از یک یا چند مجموعه چند عملکردی بزرگ تشکیل شده است. همه ی فضاها از تکرار سلولهای مشابه طبق انتظامی خطی (راسته) و مرکزی (کاروانسرا، تکیه، تیمچه) شکل یافته اند.
بازار به لحاظ مورفولوژی بیشتر به بافته ی قالی می ماند تا به مجموعه ای از عناصر (ساختمانهای) سر هم شده، شباهت گونه شناسی ابنیه ی مختلف: مسجد، مدرسه، سرا، تکیه و غیره پیوند کالبدی عناصر بازار را تحکیم می بخشد.
1. 2. شهر سرپوشیده
بازارهای بزرگ قدیمی ایران نظیر بازار اصفهان و تبریز از چندین هکتار فضای سرپوشیده و پیوسته تشکیل شده اند. بازار به تناسب شهرهای آن زمان، مجموعه عظیم، سرپوشیده ای بوده و به طور کلی، می توان گفت فضای بازار یک اندرون بزرگ است. از بیرون شکل و فضای بازار قابل تشخیص نیست، این دنیای بزرگ تنها از طریق وارد شدن به آن کشف می شود ورود به بازار همچون گام نهادن به شهری افسانه ای است.
در بازار، همچنان که در هر شهر افسانه ای دیگر، تعدادی از مفاهیم معکوس می شوند.
بازار نگاتیو ایده ی شهر امروزی است. معابر که عموما فضاهای سرباز بیرونی را تشکیل می دهند، در بازار به درونهای سرپوشیده تبدیل می شوند. تنها فضاهای سرباز بازار حیاطهای درون مساجد، کاروانسراها و دیگر ابنیه قرار گرفته در اطراف راسته ها هستند. پس از چندین بار گردش به چپ و راست و طی مسیر، حس جهت یابی کاملا از دست می رود. ارتباط با محیط پیرامون قطع می شود و عابر نمی داند در کدام نقطه ی شهر و در چه جهت گام بر می دارد. نشانه های رمز آلودی نظیر منظر گذاری یک مناره از دور یا ستون آفتابی که از روزن بام بر زمین می افتد، موقعیت و جهت را به گونه ای کاملا تحت اللفظی بیان می کنند، ولی این شناسایی به ادراک بصری و تصور کلیت سازماندهی فضایی بازار مربوط نمی شود.
1. 3. ساختار ارگانیک
در بازار شیوه ی درک فضا، همچنان که شیوه ی ساخت آن، تدریجی، مرحله به مرحله و متأثر از دو عامل فضا و زمان است. سازماندهی فضایی بازارها ه نوعی نباتی و در ظاهر خودرو، اما همچون گیاهان، به رغم پیچیدگی رشد، از قانونمندی پنهان استواری برخوردار است. البته در دوره ی تیموری بهبعد مجموعه های بزرگی در بازارهای سمرقند، اصفهان، کاشان و شیراز طبق نظم هندسی و پروژه واحد ایجاد شده اند، ولی عموما بازارها ساختار فاقد نظم هندسی ثابت و ساده ای دارند؛ هندسه ی بازار به فراکتهالها می ماند، همشکلی سازماندهی جزء و کل، تدریجی بودن، تغییر مقیاس عناصر خرد تا کلان و شکل مارپیچ و منشعب راسته های بازار